ฟ้องญาติตัวเอง

ช่วงนี้ข่าวใหญ่ข่าวนึงก็คือ เรื่องพ่อแม่ฟ้องลูกตัวเองว่าทำผิดกฎหมาย หลายท่านคงรู้แล้วว่าเป็นกฎหมายอะไร ข้อหาอะไร แต่ผมคงจะไม่พูดเรื่องเนื้อหากฎหมายข้อนี้ตรงนี้ เพราะมีคนพูดกันมากแล้ว และประเด็นที่อยากจะพูดตรงนี้ไม่ใข่เนื้อหากฎหมายนั้น แต่เป็นเรื่องพ่อแม่ฟ้องลูก หรือญาติสนิทฟ้องกันเอง ตรงนี้มีเรื่องน่าสนใจจากในประวัติของวิชาปรัชญาที่อยากเอามาเล่าสู่กันฟัง

ในงานเรื่อง “ยูไทโฟร” ของเพลโตก็มีเรื่องญาติฟ้องกันเองแบบนี้ เรื่องนี้เป็นบทสนทนายุคแรกๆของเพลโต เนื้อเรื่องมีอยู่ว่าโสกราตีสต้องมาศาลประชาชนของเอเธนส์เพื่อมาฟังข้อกล่าวหา และแก้ข้อกล่าวหา (ผมเคยพูดเรื่องนี้ไปแล้วในโพสก่อนหน้า ข้อหาก็คือโสกราตีสทำให้เด็กหนุ่มๆ “เสียคน”) พอเดินทางมาถึงหน้าศาลก็มาพบกับเพื่อนเก่าคือยูไทโฟร ซึ่งก็มาที่ศาลเหมือนกัน แต่มาเป็นโจทก์ ไม่ได้มาเป็นจำเลยแบบโสกราตรีส พอเห็นเพื่อนเก่าโสกราตีสก็ถามยูไทโฟรว่ามาศาลทำไม ยูไทโฟรก็ตอบไปว่ามาเป็นโจกท์ฟ้องพ่อของตนเอง เพราะเมื่อสองสามวันก่อนพ่อของเขาได้ลงโทษทาสในบ้านอย่างรุนแรง โดยเอาไปผูกไว้กับเสาค้างคืน จนทาสต้องตากน้ำค้างกับอากาศหนาวเหน็บ ทำให้ตายลง กฎหมายของเอเธนส์บอกว่า ถ้านายทาสลงโทษทาสอย่างรุนแรง จนทำให้ทาสถึงแก่ความตาย ก็จะมีความผิด ยูไทโฟรเห็นว่าพ่อตัวเองมีความผิด ก็เลยมาร้องทุกข์ฟ้องพ่อที่ศาล โสกราตีสก็ได้ที เลยถามยูไทโฟรว่า ยูไทโฟรกล้าทำแม้กระทั่งฟ้องพ่อของตนเอง คงจะรู้ดีแน่ๆว่าความยุติธรรมหรือการภักดีต่อเทพเจ้าเป็นอย่างไร เลยขอให้ยูโทโฟรช่วยขยายตรงนี้ ยูไทโฟรก็บอกว่า ยินดีเลย ความยุติธรรมคือสิ่งที่เขากำลังทำอยู่นี้ คือแม้ว่าผู้กระทำผิดจะเป็นพ่อตนเองก็ตาม แต่กฎหมายก็ต้องเป็นกฎหมาย เขาเลยมาฟ้องพ่อตัวเองที่ศาลเวลานี้ โสกราตีสก็ตอบกลับไปกว่า ไม่ใช่ ไม่ใช่ ที่เขาอยากถามไม่ใช่ว่าที่ยูไทโฟรฟ้องพ่อตัวเองนี้ เป็นสิ่งยุติธรรมหรือเปล่า แต่เขาอยากรู้ว่าความยุติธรรมน่ะ คืออะไรกันแน่ ยูไทโฟรก็บอกว่า อะไรก็ตามที่ทำให้ทวยเทพพอใจ นั่นแหละคือความยุติธรรม (ต้องอธิบายตรงนี้หน่อยว่า คำว่า “ยุติธรรม” ที่ใช้ตรงนี้ แปลมาจากภาษาอังกฤษว่า piety ที่แปลตรงๆว่า มีความรักความภักดีต่อเทพเจ้า ในความคิดของคนกรีก ความเป็นธรรม หรือความถูกต้องทำนองคลองธรรม คือการกระทำที่ทวยเทพสรรเสริญยินดี ยูไทโฟรเลยเอามาตอบตรงนี้ และ piety ก็แปลมาจากภาษากรีกว่า dikaiosune แต่ไม่แน่ใจร้อยเปอร์เซนต์ ต้องไปตรวจสอบอีกที)

image

โสกราตีสก็ยกย่องยูไทโฟรว่า ช่างมีความรู้ดีจริงๆ แต่ก็ยังถามต่อไปว่า การกระทำที่ยุติธรรม หรือถูกทำนองคลองธรรมนั้น เป็นเช่นนั้นเพราะว่าทวยเทพสรรเสริญ หรือว่าการกระทำเหล่านั้นถูกทำนองคลองธรรม ทวยเทพจึงสรรเสริญ ตรงนี้สำคัญว่า พูดสั้นๆก็คือว่า การกระทำที่ดีนั้น เกิดดีขึ้นมาเพราะทวยเทพมาสรรเสริญ หรือว่าการกระทำใดๆที่ดี ทวยเทพจะมาสรรเสริญการกระทำนั้น ยูไทโฟรก็บอกว่า ต้องเป็นอย่างหลัง เพราะหากเป็นอย่างแรกก็จะเป็นว่า ทวยเทพเป็นผู้กำหนดว่าอะไรดี อะไรไม่ดี ทำให้เกิดเหตุการณ์ที่ว่า ทวยเทพไปบอกว่า การกระทำที่ไม่ดี เป็นการกระทำที่ดีแล้วมาสรรเสริญได้ ซึ่งไม่ใช่ลักษณะของเทพเจ้าที่จะทำอย่างนั้น 

โสกราตีสก็เลยถามต่อว่า ถ้าเป็นอย่างที่ยูไทโฟรว่า เราก็ยังไม่รู้ว่าความยุติธรรม ซึ่งถ้ามีในการกระทำแล้วทวยเทพจะสรรเสริญนี้ คืออะไรกันแน่ โสกราตีสร้องขอให้ยูไทโฟรช่วยบอกให้ด้วย เพราะตัวเองไม่รู้อะไรเลย แต่ยูไทโฟรคงจะเสียเวลากับโสกราตีสไปพอสมควร ก็เลยบอกว่าเอาไว้ก่อน แล้วเดี๋ยวจะมาคุยด้วยอีก ตอนนี้ต้องขอตัวไปลงทะเบียนฟ้องพ่อตัวเองก่อน แล้วเรื่องก็จบลงตรงนี้

ข้อคิดของเราก็คือว่า คนกรีกให้ความสำคัญแก่ความสัมพันธ์ฉันเครือญาติเป็นอย่างมาก เราอาจตีความได้ว่า การที่โสกราตีสถามยูไทโฟรจนจนมุมเช่นนี้ ก็เป็นการแสดงให้คนอ่านเห็นว่า แม้แต่ตัวยูไทโฟรเอง ก็ไม่รู้ว่าความยุติธรรมคืออะไร ดังนั้นที่ตัวเองคิดว่าตัวเองรู้ดีว่าคืออะไร จนกล้ามาฟ้องพ่อตัวเอง แท้จริงแล้วเขาไม่ได้รู้อะไรเลย ที่แย่ไปกว่านั้นก็คือเขาไม่รู้ด้วยซ้ำว่าเขาไม่รู้ ไม่เหมือนกับโสกราตีสที่อย่างน้อยก็รู้ว่าตัวเองไม่รู้อะไร

คำถามที่อยากจะทิ้งท้ายไว้ก็คือว่า เราลองคิดดูว่าทวยเทพทั้งหลายจะอวยพรให้แก่การกระทำของยูไทโฟร หรือว่าจะไม่เห็นด้วย ไม่ชอบการกระทำนี้ ที่ยูไทโฟรมาฟ้องพ่อตัวเอง ในสายตาของเทพเจ้า อะไรสำคัญกว่ากันระหว่างความสัมพันธ์ฉันพ่อลูก กับการทำตามกฎหมายที่มนุษย์สร้างขึ้น?

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s