ศัพท์ปรัชญา: ความชอบธรรม

เรื่องความชอบธรรม (Legitimacy) ถือได้ว่าเป็นหัวใจของปรัชญาการเมือง ปัญหาหลักของปรัชญาการเมืองก็คือว่า เหตุใดประชาชนถึงจะต้องเชื่อฟังผู้มีอำนาจทางการเมืองด้วย คำตอบก็คือว่า ประชาชนควรจะเชื่อฟังผู้มีอำนาจ ก็เฉพาะในกรณีที่ผู้มีอำนาจมีความชอบธรรมในการได้มาและในการใช้อำนาจนั้นเท่านั้น แล้วเนื้อหาของปรัชญาการเมืองก็อยู่ที่การตรวจสอบพิจารณาตรงนี้ ว่าเมื่อใดผู้มีอำนาจมีความชอบธรรมในการมีอำนาจนั้น

บ้านเมืองที่ผู้ใช้อำนาจทางการเมือง มีความชอบธรรม บ้านเมืองนั้นก็จะอยู่กันอย่างสงบสุข ไม่มีการลุกขึ้นมาท้าทายต่อต้านอำนาจนั้น ในกรณีที่มีการท้าทายต่อต้านอำนาจโดยคนส่วนใหญ่ ก็หมายความว่าผู้ปกครองนั้นขาดความชอบธรรมในการปกครองไปแล้ว การปฏิวัติจึงเป็นแนวทางในการธำรงรักษาความชอบธรรมเอาไว้ ในขณะที่ผู้ที่ถูกประชาชนขับไล่ปฏิวัติออกไป ก้เป็นเพราะว่าเขาขาดความชอบธรรมในการปกครอง

ความชอบธรรมไม่เหมือนกับความถูกต้องตามกฎหมาย (Legality) เพราะการใช้อำนาจอาจถูกต้องตามกฎหมายก็ได้ เช่นรัฐบาลออกกฎหมายปราบปรามชนกลุ่มน้อย ริดรอนสิทธิมนุษยชนของเขาอย่างไม่เป็นธรรม แบบนี้รัฐบาลไม่มีความชอบธรรมที่จะทำเช่นนั้น แม้ว่าการกระทำนี้อาจถูกกฎหมาย เพราะรัฐบาลเป็นฝ่ายออกกฎหมายนั้นเอง ความถูกกฎหมายอ้างอิงได้จากกฎหมายที่บัญญัติ แต่ความชอบธรรมเป็นเรื่องยากกว่า เพราะต้องอ้างอิงอะไรที่เป็นนามธรรมกว่านั้น แต่เป็นต้นรากของความถูกต้องเป็นธรรมของการใช้อำนาจทางการเมืองทั้งหมด

ความชอบธรรมอาจมาจากความยินยอมพร้อมใจกันของสมาชิกของรัฐทั้งหมด เช่นในสมัยโบราณ หัวหน้าเผ่าก็จะมาจากผู้ที่เป็นผู้นำ ได้รับการยอมรับนับถือจากสมาชิกในเผ่าส่วนใหญ่ เมื่อพัฒนามาเป็นระบอบกษัตริย์ แนวคิดเรื่องฉันทานุมัติจากประชาชนก็ไม่ได้หายไปไหน เมืองไทยมีคำพูดว่า “เอนกนิกรสโมสรสมมติ” แปลว่าได้รับความเห็นชอบและยินยอมจากประชาชน อันนี้เป็นที่มาของความชอบธรรมในการปกครองของกษัตริย์มาตลอด

อย่างไรก็ตาม เมื่อโลกพัฒนามาเป็นประชาธิปไตย ที่มาของความชอบธรรมก็มาจากประชาธิปไตยด้วย กล่าวคือแทนที่จะคิดว่าจะมอบอำนาจอธิปไตยทั้งหมดให้แก่กษัตริย์ ก็เปลี่ยนมาคิดว่า จะมอบอำนาจนั้นแต่เพียงชั่วคราวให้ผู้ปกครองที่มาตามวิถีทางของประชาธิปไตย ซึ่งวางอยู่บนพื้นฐานความคิดว่าพลเมืองทุกคนมีความเท่าเทียมกันในฐานะผู้ใช้อำนาจอธิปไตย มีกระบวนการที่เป็นที่รับรู้ร่วมกันของทุกฝ่ายในการหลอดรวมและแสดงออกซึ่งอำนาจนั้นให้เป็นรูปธรรม เนื่องจากโลกได้เปลี่ยนไปแล้ว วิถีทางเดียวที่จะคงความสงบสุขตามที่พูดข้างต้นไว้ได้ ก็คือการปกครองแบบประชาธิปไตยเท่านั้น บางประเทศพยายามอ้างว่าสามารถมีผู้ปกครองที่ไม่เป็นประชาธิปไตย เช่นมีพรรคการเมืองพรรคเดียว (เช่นสาธารณรัฐประชาชนจีน) แต่หากปกครองให้ประชาชนเป็นสุขได้ ก็มีความชอบธรรมเหมือนกัน เรื่องนี้ค่อนข้างซับซ้อนยืดยาว เอาเป็นว่าผมไม่เชื่อว่าในประเทศจีนจะไม่มีการต่อสู้แย่งชิงอำนาจทางการเมือง แต่โดนจัดให้อยู่หลังฉาก ไม่เหมือนกับประเทศประชาธิปไตยที่การต่อสู้ทั้งหมดอยู่หน้าฉาก ข้อดีก็คือว่าประชาชนสามารถตัดสินใจได้ และอย่างน้อยการอยู่หลังฉากก็ทำให้ตรวจสอบไม่ได้ ว่ามีอะไรไม่ชอบมาพากลหรือเปล่า ประเด็นนี้อาจทำให้ประเทศแบบจีน มีความไม่มั่นคงในระยะยาว

บางคนก็อ้างว่า รัฐบาลที่แม้จะมาจากกระบวนการประชาธิปไตย แต่ถ้าโกงกินคอร์รัปชั่นก็ไม่มีความชอบธรรม ประเด็นนี้ต้องพิจารณาเป็นสองระดับ ซึ่งเรื่องสองระดับนี้ไม่ค่อยพูดถึงกันเท่าไหร่ แต่ที่จริงสำคัญมาก ระดับแรกคือระดับของความชอบธรรมของรัฐบาลนี้ที่มีบริหารประเทศอยู่ในเวลานี้ หากรัฐบาลนี้โกงกิน ก็มีกระบวนการเช่นการอภิปรายไม่ไว้วางใจ หรือการตรวจสอบโดยองค์กรอิสระการตรวจสอบโดยสื่อมวลชน ที่ให้หลักประกันได้ว่าการโกงกินจะไม่เกิดขึ้นต่อเนื่อง อีกระดับก็คือว่า มีความพยายามที่จะบอกว่า หากรัฐบาลประชาธิปไตยมีการโกงกิน แทนที่จะเป็นตัวรัฐบาลนั้นเองที่ควรถูกเปลี่ยนหรือเอาตัวคนโกงกินมาลงโทษ ก็กลับกลายเป็นว่าเป็นตัวระบอบประชาธิปไตยเสียเอง ที่ถูกกล่าวหาว่าไม่มีความชอบธรรม อันนี้ต้องระวังให้ดี เพราะเป็นวาทกรรมของฝ่ายโจมตีประชาธิปไตย ให้เกิดความเชื่อผิดๆว่า ประชาธิปไตยไม่ดี ไม่ถูกต้อง แต่ทางเลือกอื่นที่ไม่ใช่ประชาธิปไตย ทั่วโลกเขาเห็นกันแล้วว่า สู้ประชาธิปไตยไม่ได้ เพราะทุกอย่างเป็นกระบวนการเปิด และตั้งอยู่บนพื้นฐานของความเท่าเทียมกันในฐานะที่เป็นพลเมือง มีวิธีการจัดการกับความขัดแย้งอย่างเปิดเผยตรงไปตรงมา ภายใต้กฎเกณฑ์ที่เป็นธรรม ไม่เหมือนกับในระบอบเผด็จการที่อยู่กับความลับและการโกหกหลอกลวงเป็นหลัก ดังนั้นการโกงกินจึงเป็นเรื่องเฉพาะ ต้องจัดการในระดับเฉพาะที่ตัวคนโกง ไม่ใช่ไปเหมาว่าประชาธิปไตยไม่ดี จริงๆแล้วไอ้ระบอบที่อ้างว่าจะมาแทนประชาธิปไตยน่ะ มันโกงยิ่งกว่าซะอีก ตรวจสอบก็ไม่ได้

One thought on “ศัพท์ปรัชญา: ความชอบธรรม

  1. เห็นด้วยกับบทความครับ ประชาธิปไตยต้องถูกยกชู แม้คนที่มีอำนาจอาจจะมีปัญหาบ้างก็ตาม จะหันไปหาระบอบอื่นคงไม่เหมาะกับกาลสมัย

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s