วิทยาศาสตร์กับประชาธิปไตย (1)

ผมไปพบกับบทความในคอลัมน์ประจำที่เคยเขียนให้วารสาร “อาทิตย์รายสัปดาห์” เมื่อหลายปีมาแล้ว คิดว่ายังมีประโยชน์อยู่ เลยเอาโพสให้อ่านกันตรงนี้ บทความนี้มีสองตอนเกี่ยวกับ  “วิทยาศาสตร์กับประชาธิปไตย” ผมโพสตอนสองก่อนตอนแรก เพราะเวลาบล๊อกมันเรียงกันจะได้เรียงบทความตอนแรกก่อน

สังคมวิทยาศาสตร์กับสังคมประชาธิปไตย (1)

ประเทศไทยในปัจจุบันกำลังเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว และสภาวะวิกฤตทางเศรษฐกิจที่ประเทศกำลังประสบอยู่ก็ยิ่งเร่งเร้าให้การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นรวดเร็วมากขึ้น สิ่งที่เห็นได้ค่อนข้างชัดจากการเปลี่ยนแปลงนี้ก็คือว่า ประเทศไทยกำลังมุ่งไปสู่การเป็นสังคมเปิดมากขึ้น สังคมเปิดหมายถึงสังคมที่กระบวนการตัดสินใจหรือกระบวนการใช้อำนาจเป็นไปอย่างเปิดเผย ประกอบไปด้วยการใช้เหตุผลสนับสนุนและการถกเถียงอภิปรายโดยฝ่ายต่างๆที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการตัดสินใจนั้น ตัวอย่างเช่น หากเทศบาลจะตัดสินใจเลือกเช่าหรือซื้อที่ดินเพื่อทำที่ทิ้งขยะ ในสังคมเปิดแล้วการตัดสินใจนี้ย่อมไม่ใช่เพียงภาระของผู้บริหารเพียงไม่กี่คนในเทศบาล หากจะต้องเป็นการตัดสินใจที่กระทำโดยเปิดเผย โดยมีการให้ข้อมูลที่เกี่ยวข้องแก่สาธารณชน และที่สำคัญก็คือ ต้องมีการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนว่า ที่ใดสมควรจัดเป็นที่ทิ้งขยะ ประชาชนจะได้รับผลกระทบจากการตัดสินใจต่างๆของเทศบาลบ้าง ฯลฯ กล่าวย่อๆก็คือว่า ในสังคมปิดแล้ว การตัดสินใจเป็นเรื่องของผู้มีอำนาจเพียงคนเดียวหรือกลุ่มเล็กๆกลุ่มเดียว ข้อมูลข่าวสารในสังคมปิดจะถือเป็นของต้องห้ามที่คนทั่วไปไม่มีสิทธิรับรู้ ส่วนสังคมเปิดนั้นภาระการตัดสินใจในระดับสาธารณะเป็นภารกิจของคนทั่วไป หรืออย่างน้อยก็ต้องมีมาตรการให้คนทั่วไปรับรู้และเห็นชอบกับการตัดสินใจนั้นๆ ข้อมูลข่าวสารต่างๆถือเป็นสมบัติของสาธารณะที่ฝ่ายบริหารมีหน้าที่ที่จะต้องแจกจ่ายให้แก่ประชาชนทั่วไป ทั้งนี้นอกจากว่าการเปิดเผยข้อมูลบางอย่างอาจก่อให้เกิดความเสียหาย แต่ก็จะต้องมีการบัญญัติไว้อย่างชัดเจนว่าการปกปิดนั้นทำได้ในกรณีเฉพาะแบบใดบ้าง

ลักษณะของสังคมเปิดดังที่กล่าวมานี้เป็นลักษณะสำคัญของสังคมประชาธิปไตย อาจกล่าวได้ว่าสังคมไทยกำลังมุ่งไปสู่ความเป็นประชาธิปไตยมากขึ้น โดยไม่ได้เป็นประชาธิปไตยแต่เพียงรูปแบบภายนอก เช่นมีการเลือกตั้งเท่านั้น แต่ยังกำลังมุ่งไปสู่สังคมที่เป็นประชาธิปไตยในเนื้อแท้จริงๆ อันหมายถึงความเป็นประชาธิปไตยในองค์กรต่างๆที่อยู่ภายในรัฐ และการที่ประชาชนมีจิตสำนึกในการรับผิดชอบปกครองตนเองมากขึ้นเรื่อยๆ นอกจากนี้ยังกล่าวได้อีกว่า สังคมเปิดเป็นสังคมที่ เป็นวิทยาศาสตร์มากกว่าสังคมปิด เราอาจนิยามสังคมวิทยาศาสตร์คร่าวๆได้ว่า เป็นสังคมของผู้มีเหตุมีผล รู้จักแยกแยะสิ่งที่ควรเชื่อออกจากสิ่งที่ไม่ควร และไม่ยอมรับอะไรจนกว่าจะได้รับการยืนยันด้วยวิธีการที่สมเหตุผล เมื่อเป็นเช่นนี้สังคมปิดที่การตัดสินใจต่างๆไม่มีการชี้แจงอ้างเหตุผลสนับสนุนจึงเข้ากันไม่ค่อยได้กับสังคมวิทยาศาสตร์ในความหมายนี้ ในขณะที่เข้ากับสังคมเปิดได้มากกว่า ดังนั้นสังคมประชาธิปไตยกับสังคมที่เป็นวิทยาศาสตร์จึงมีความเกี่ยวเนื่องกันเป็นอย่างมาก และจึงมีข้อให้เชื่อได้ว่า สังคมที่เป็นวิทยาศาสตร์นั้นน่าจะเป็นสังคมเปิด หรือสังคมประชาธิปไตยไปด้วย

บางคนอาจแย้งว่า ข้อเสนอข้างต้นมีตัวอย่างแย้งคือ มีสังคมบางแห่งที่เป็นสังคมปิดแต่กลับมีพัฒนาการทางวิทยาศาสตร์ที่ก้าวหน้าค่อนข้างมาก ตัวอย่างเช่นประเทศสหภาพโซเวียตในอดีต สหภาพโซเวียตมีความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมากมาย เช่นเป็นประเทศแรกที่ส่งดาวเทียมไปโคจรรอบโลก มีความก้าวหน้าทางวิชาฟิสิกส์และคณิตศาสตร์อยู่ในระดับแนวหน้า ทั้งๆที่เป็นสังคมคอมมิวนิสต์ การโต้แย้งกับแนวคิดเช่นนี้อาจทำได้จากการอ้างถึงสหภาพโซเวียตในปัจจุบัน ซึ่งไม่มีอยู่อีกต่อไปแล้ว และประเทศต่างๆที่เกิดขึ้นจากการสลายตัวของสหภาพโซเวียต โดยเฉพาะรัสเซีย ซึ่งเป็นประเทศที่ใหญ่ที่สุดและทรงพลังที่สุดในบรรดาประเทศเหล่านี้ กลับเป็นประเทศที่พยายามปรับเปลี่ยนสังคมของตนให้เป็นสังคมเปิด และเป็นสังคมประชาธิปไตย เหตุผลประการหนึ่งที่สหภาพโซเวียตไม่สามารถตั้งอยู่ได้และต้องล่มสลายไปก็คือว่า การปกปิดข้อมูลข่าวสารและข้อเท็จจริงนั้นไม่สามารถกระทำได้ตลอดไป เมื่อถึงเวลาหนึ่งความแตกต่างระหว่างภาพที่สร้างขึ้น หรือถ้อยคำอันเป็นเท็จต่างๆที่ผู้มีอำนาจสร้างขึ้นมาเพื่อหลอกลวงประชาชน กับความเป็นจริงจะห่างมากขึ้นเรื่อยๆ และจะถึงจุดที่การรักษาความแตกต่างนี้ไว้ไม่สามารถทำได้อีกต่อไป ในท้ายที่สุดความจริงก็จะปรากฎออกมา และตามด้วยความล้มเหลวในการรักษาอำนาจของผู้ปกครองที่ไม่อยู่กับความจริงนั้นเอง ดังที่เคยเกิดขึ้นกับสหภาพโซเวียตที่ต้องยุบตนเองลงไป และมีประเทศต่างๆที่เกิดขึ้นมาแทนที่

(อ่านต่อฉบับหน้า)

โสรัจจ์ หงศ์ลดารมภ์

๓๑ มีนาคม พ.. ๒๕๔๓

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s