การเดินตามกฎ

อีกเรื่องหนึ่งที่เป็นเรื่องสำคัญในปรัชญาของวิตเกนสไตน์ได้แก่เรื่อง “การเดินตามกฎ” หรือ rule following อันที่จริงเรื่องนี้จะว่าเป็นเรื่องของวิตเกนสไตน์โดยตรงก็ไม่ถูกนัก เพราะผู้ที่นำเอาเรื่องนี้มาขยายหรือมานำเสนอจนเป็นที่สนใจกัน ไม่ใช่ตัววิตเกนสไตน์ แต่เป็นคริปคี ดังนั้น จึงมีคนบอกว่าแนวคิดนี้ไม่ใช่ของวิตเกนสไตน์ แต่น่าจะเป็นของ “คริปเคนสไตน์” มากกว่า

เนื้อหาหลักๆของเรื่องการเดินตามกฎก็คือว่า วิตเกนสไตน์ (หรือคริปเคนสไตน์) เสนอว่า การที่เราทำอะไรตามกฎที่มีการวางไว้ก่อนนั้น จะถือได้ว่าเป็นการ “เดินตามกฎ” ได้แม้ว่ากฎที่เดินตามนั้นอาจจะมีมากมายจนนับไม่ถ้วน ซึ่งแต่ละกฏก็ให้ผลออกมาตรงกันในเชิงประจักษ์ทั้งสิ้น กล่าวถือ สมมติว่าเรามีกฎอยู่สองกฎ ได้แก่ L1 กับ L2 ซึ่งสองกฎนี้มีเนื้อหาต่างกัน (คือเป็นคนละกฎ) แต่หากในระดับที่ไม่สามารถจะแยกแยะความแตกต่างนี้ในเชิงประจักษ์ได้ (กล่าวคือไม่ว่าจะใช้ประสาทสัมผัสอย่างไร ก็มองหาความแตกต่างนี้ไม่พบ) ก็จะต้องสรุปว่า การเดินตามกฏนี้เป็นการเดินตามทั้ง L1 และ L2 ได้ทั้งคู่ และเมื่อเป็นเช่นนี้ ก็ไม่จำเป็นว่าต้องเป็นเพียง L1 กับ L2 แต่จะเป็นกฎอะไรก็ได้ เพียงแต่ให้ผลเชิงประจักษ์ตรงกัน

ตัวอย่างเช่น ในคณิตศาสตร์เรามีฟังก์ชั่นอยู่หนึ่งฟังก์ชั่น ได้แก่ฟังก์ชั่น “บวก” ซึ่งมีความหมายดังนี้

L1: สำหรับจำนวนใดๆ m และ n ฟังก์ชั่นบวก(m, n) จะเท่ากับ m + n

เรื่องนี้เป็นเรื่องของการบวกที่เราเข้าใจกันทั่วไป หากเรามีจำนวนใดๆ m กับ n ผลของฟังก์ชั่นนี้ก็ได้แก่จำนวน m + n แต่ต่อไปขอให้พิจารณากฎ L2 ซึ่งเป็นกฎที่นิยามฟังก์ชั่น “สะบวก”:

L2: สำหรับจำนวนใดๆ m และ n ฟังก์ชั่นสะบวก(m, n) จะเท่ากับ m + n เมื่อทั้ง m และ n มีค่าไม่เกินกว่า 50,000 และจะเท่ากับ 2 หาก m หรือ n มีค่าตั้งแต่ 50,000 ขึ้นไป

นั่้นคือ หาก m และ n มีค่าไม่ถึง 50,000 การบวกกันของ m กับ n ก็จะเป็นไปตามกระบวนการปกติ แต่หาก m หรือ n ตัวใดตัวหนึ่ง (หรือทั้งคู่) มีค่าตั้งแต่ 50,000 ขึ้นไป จะเกิดความแตกต่างกันขึ้นระหว่าง L1 กับ L2 กล่าวคือตาม L1 ผลบวกจะเป็นไปตามปกติ แต่ตาม L2 ผลบวกในกรณีนี้จะเท่ากับ 2 ดังนั้น ตาม L1 หาก m เท่ากับ 60,000 และ n เท่ากับ 55,000 ผลของการใช้ฟังก์ชั่นบวก ก็จะเป็น 115,000 แต่ตาม L2 ผลของการใช้ฟังก์ชั่นสะบวกจะให้ผลลัพธ์เป้น 2

ประเด็นก็คือว่า ในกรณีที่ m กับ n มีค่าไม่เกินกว่า 50,000 เรารู้ได้อย่างไรว่าการ “บวก” ที่เราทำอยู่ เป็นการเดินตาม L1 หรือ L2? เนื่องจากผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นเหมือนกันหมด เราจึงไม่มีทางรู้ จนกว่าจะเข้าเงื่อนไขที่ทำให้ทั้งสองกฎนี้แตกต่างกัน แต่เราก็คิดไปได้ว่า หากเรามีการกระทำทางคณิตศาสตร์ (การบวก ลบ คูณ หาร ฯลฯ) อย่างหนึ่ง เราจะรู้ได้อย่างไรว่านี่เป็นการเดินตามกฎที่เราคุ้นเคยอยู่? นี่คือหัวใจของปัญหาเรื่องการเดินตามกฎของวิตเกนสไตน์

หากเราไม่ค่อยชอบคณิตศาสตร์ เราก็อาจยกตัวอย่างการเดินตามกฎจากภาษาธรรมดาๆก็ได้ ลองดูต่อไปนี้

L3: คำว่า “คน” หมายถึง Homo Sapiens

กับ

L4: คำว่า “คน” หมายถึง Homo Sapiens เฉพาะเมื่อนับถึงคนที่ 3 ล้านล้าน เท่านั้น พอตั้งแต่คนที่ 3 ล้านล้านหนึ่งจะหมายถึง Homo Neanderthalensis

กฎสองข้อนี้ปัจจุบันยังไม่พบว่าจะมีที่ใช้ที่แตกต่างกัน เพราะเรายังไม่มีคนลำดับที่ 3 ล้านล้านนับตั้งแต่มีคนมาบนโลก ดังนั้นเราจะแน่ใจได้อย่างไรว่า คำว่า “คน” หมายถึง Homo Sapiens ตลอดไป? (Homo Sapiens คือชื่อทางชีววิทยาของเผ่าพันธุ์มนุษย์แบบเราๆท่านๆ แต่ Homo Neanderthalensis เป็นชื่อสายพันธุ์ Neanderthal ซึ่งสูญพันธุ์ไปแล้ว) การใช้คำว่า “คน” ของเราผู้พูดภาษาไทย อาจหมายถึง L3 หรือ L4 ก็ได้ มีอะไรมาเป็นหลักยืนยันว่า เมื่อเราใช้คำว่า “คน” เราหมายถึงความหมายตาม L3 จริงๆ? และเนื่องจาก L4 เป็นกฎที่เป็นไปได้ เราก็จินตนาการได้ต่อไปเรื่อยๆว่า สามารถมีกฎอื่นๆ เช่น L5, L6, L7, … ได้ไม่จบสิ้น

ทรรศนะที่เดินตามข้อเสนอของวิตเกนสไตน์ที่บอกว่า เราไม่สามารถบอกได้ว่า เราเดินตามกฎไหน ในบรรดากฎต่างๆที่มีอยู่มากมาย? ซึ่งหากเรื่องทั้งหมดนี้มีเหตุผล เราก็จำต้องยอมรับว่า ความเข้าใจของเราเกี่ยวกับความหมายไม่ถูกต้อง คือเป็นไปไม่ได้ที่คำๆหนึ่ง จะมีความหมายเดียวตายตัว เช่น “คน” หมายถึง “Homo Sapiens” ทรรศนะนี้เลยได้ชื่อว่า “วิมัตินิยมทางความหมาย” คือ “ไม่เชื่อ” (วิมัตินิยม) ว่าความหมายมีได้อย่างเป็นภววิสัยตายตัว (เพราะมันมีได้หลากหลายมากๆ)

ขอให้นิสิตคิดเรื่องพวกนี้ให้มากๆ แล้วเขียน comments หรือเขียนโพสใหม่เกี่ยวกับเรื่องนี้ นอกจากนี้ก็ขอให้อ่านบทความภาษาอังกฤษเกี่ยวกับเรื่องนี้ที่ได้ xerox ไป พร้อมกับอ่านบทความของ Crispin Wright นี้ด้วย:

http://www.nyu.edu/gsas/dept/philo/courses/rules/papers/Wright.pdf

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s