การเขียนตำราถึอเป็นงานหลักงานหนึ่งของอาจารย์มหาวิทยาลัย ถึงแม้ว่าไม่ใช่อาจารย์ทุกท่านที่จะเขียนตำรา แต่ส่วนใหญ่ก็คิดว่าการเขียนตำราเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตการทำงานที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ อาจารย์ที่มีความตั้งใจจะเอาดีหรือสร้างความก้าวหน้าในงานอาชีพของตนเอง ก็มุ่งเขียนตำรา ควบคู่ไปกับการทำงานวิจัย ประโยชน์ของตำราก็คือว่า นอกจากนิสิตนักศึกษาจะมีหนังสือไว้คอยเป็นคู่มือใช้ในการศึกษาเล่าเรียนแล้ว คนทั่วไปก็ยังได้ประโยชน์จากความรู้ที่นำเสนอในตำราด้วย การสร้างความรู้และการเก็บรวมรวมบันทึกความรู้ไว้ให้เป็นระบบเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งต่อสังคม ตำราและหนังสือต่างๆก็ทำหน้าที่เหล่านี้โดยตรง อย่างไรก็ตาม ในประเทศไทยการเขียนตำรามักจะอยู่ในรูปของการเขียน “เอกสารประกอบการสอน” มากกว่าที่จะเป็นตำราเต็มรูปแบบ ความแตกต่างกันก็คือว่า เอกสารประกอบการสอนนั้นไม่ได้มีเนื้อหาครบถ้วนในตัวเอง เป็นเพียงบันทึกย่อที่สรุปเอาประเด็นสำคัญๆที่เป็นเนื้อหาของรายวิชา เพื่อให้นิสิตได้ทบทวนว่าได้เรียนหัวข้ออะไรไปแล้วบ้างเท่านั้น ไม่ได้เป็นตำราที่แท้จริง ซึ่งต้องบรรจุเนื้อหาสาระทั้งหมดของรายวิชาไว้อย่างครบถ้วน คำว่า “ครบถ้วน” ในที่นี้หมายถึงว่า คนทีไม่เคยเรียนในห้องเรียนในรายวิชานั้นๆเลย จะต้องสามารถได้ความรู้เท่ากับหรือมากกว่าการฟังการบรรยายในห้องเรียนได้ ยิ่งไปกว่านั้น ตำรายังควรจะทำหน้าที่บรรจุความรู้ข้อมูลที่เกินเลยไปจากการบรรยายในชั้น เป็นที่รวบรวมรายละเอียดต่างๆที่อาจารย์ไม่สามารถบรรยายในชั้นได้ทั้งหมด พูดอีกอย่างหนึ่งก็คือว่า ตำราควรจะบรรจุรายละเอียด ที่มาที่ไป เบื้องหลัง การอภิปรายกันของนักวิชาการ ฯลฯ ที่เกี่ยวเนื่องกับประเด็นที่อภิปรายหรือบรรยายกันในชั้นเรียน แทนที่จะเป็นเพียง “บันทึกย่อ” ที่สรุปออกมาจากการบรรยายเท่านั้น ทั้งนี้ก็เพื่อให้นิสิตนักศึกษาสามารถได้ความรู้เพิ่มเติมจากการอ่านตำรานั้นๆ เป็นการต่อยอดให้ขยายกว้างขวางออกไปจากการฟังและการอภิปรายในชั้นเรียน ตัวอย่างเช่น สมมติว่าผมสอนวิชาปรัชญากรีก ผมอาจจะมีเวลาในชั้นเพียงไม่กี่ชั่วโมง ที่จะพูดถึงประเด็นย่อยต่างๆแต่และประเด็นในวิชานี้ เช่น ความคิดทางปรัชญาของพาร์เมนิดีส (ที่บอกว่า ทุกสิ่งเป็นหนึ่งเดียว และความหลากหลายเป็นเพียงมายา) แต่พอนิสิตมีตำรา ผมก็สามารถบอกแก่นิสิตได้ว่า ในประเด็นนี้ให้ไปอ่านตรงนั้นตรงนี้ในตำรา เพื่อให้ได้ความรู้ที่ละเอียดมากขึ้น เพราะผมไม่สามารถบรรยายรายละเอียดเหล่านั้นได้ทั้งหมด [...]

สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยกับการส่งเสริมความก้าวหน้าทางวิชาการ สารสำนักพิมพ์ที่ท่านถืออยู่ในมือเล่มนี้ เป็นเล่มแรกที่ผมเป็นบรรณาธิการหลังจากที่ได้รับหน้าที่มาเป็นรองผู้อำนวยการมาระยะหนึ่งแล้ว ก็ขอถือโอกาสแนะนำตัวมา ณ ที่นี้ครับ ผมทำงานอยู่ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ ทำงานสอนวิจัยเกี่ยวกับปรัชญาด้านต่างๆ โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับบทบาทของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในสังคม ตลอดจนมิติทางจริยธรรมของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (เช่นเรื่องชีวจริยศาสตร์ จริยธรรมการวิจัย ฯลฯ) ทางมหาวิทยาลัยโดยเฉพาะท่านผู้อำนวยการสำนักพิมพ์ คงเห็นว่าผมสนใจงานเขียน งานผลิตสิ่งพิมพ์ ฯลฯ จึงชวนมาทำงานที่สำนักพิมพ์จุฬาฯนี้ ซึ่งก็เป็นประสบการณ์ที่มีค่าอย่างยิ่ง ก็เลยขอถือโอกาสนี้แบ่งปันความคิดบางประการเกี่ยวกับบทบาทหน้าที่ของสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย งานของสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยนั้นก็คงทราบกันอยู่ว่าได้แก่การผลิตสิ่งพิมพ์ทางวิชาการ เพื่อประกอบการเรียนการสอนของนิสิตนักศึกษา ตลอดจนเผยแพร่ความรู้ที่ผลิตขึ้นมาใหม่เพื่อสร้างสรรค์วิชาการให้ก้าวหน้าต่อไป นอกจากนี้ก็ยังมีบทบาทในการผลิตและเผยแพร่ความรู้ออกไปสู่สาธารณชนอีกด้วย บทบาททั้งสามนี้ดูเผินๆเหมือนกับว่าจะคล้ายๆกัน แต่ความจริงก็มีอะไรที่แตกต่างกันอยู่พอสมควร การผลิตสิ่งพิมพ์ทางวิชาการเพื่อประกอบการเรียนการสอนนั้น มุ่งที่จะให้นิสิตนักศึกษาเป็นผู้อ่าน และเนื้อหาก็มักจะเป็นไปตามหลักสูตรการเรียนการสอนเป็นส่วนใหญ่ การเขียนก็มุ่งเสนอเนื้อหาให้ผู้อ่านผู้เรียนสามารถติดตามได้โดยไม่จำเป็นต้องอาศัยการชี้แนะมากมายจากผู้สอน และที่สำคัญก็คือเป็นการ “นำทาง” หรือ “เบิกทาง” ให้ผู้อ่านได้ก้าวเข้าสู่เนื้อหาวิชาการสาขานั้นๆได้อย่างละเอียดลึกซึ้งต่อไป การผลิตตำราเช่นนี้นับว่าเป็นบทบาทอันสำคัญยิ่งของสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย ไม่แพ่การเรียนการสอนในห้องเรียน เพราะเราจะผลิตนักวิชาการที่จะรับช่วงเป็นนักวิชาการรุ่นใหม่ต่อไปได้ ก็ต่อเมื่อเรามีวิธีการที่จะนำทางผู้ที่เริ่มเข้ามาสู่วิชาการให้เขามีทัศนคติที่ดีต่อวิชาการสาขานั้นๆ และมีพื้นความรู้ที่ถูกต้องเท่านั้น ยิ่งไปกว่านั้น แม้ว่านิสิตนักศึกษาอาจจะไม่ได้ประกอบอาชีพเป็นนักวิชาการในสาขานั้นๆโดยตรง การมีตำราดีๆไว้ใช้เรียนก็มีคุณค่าแก่ชีวิตของเขาอย่างยิ่งเมื่อเขาเติบโตเป็นกำลังของสังคมต่อไป สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยไม่เพียงแต่ผลิตตำราประกอบการเรียนการสอนเท่านั้น แต่ก็มีหน้าที่ในการผลิตและเผยแพร่ผลงานวิจัย อันเป็นการผลิตความรู้ใหม่ที่จะผลักดันพรมแดนของความรู้ในสาขาวิชาต่างๆให้กว้างไกลออกไปด้วย การผลิตความรู้ใหม่เช่นนี้ถือได้ว่าเป็นผลงานหลักของสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยต่างๆที่มีชื่อเสียงในระดับนานาชาติ หนังสือที่เราที่เป็นนักวิชาการอ่านเพื่อประกอบการทำวิจัย ส่วนใหญ่ก็มาจากสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยใหญ่ๆเหล่านี้ เหตุผลหลักของการผลิตหนังสือที่เป็นแหล่งความรู้ใหม่ก็คือว่า วิชาการสาขาต่างๆนั้นมิได้อยู่นิ่งอยู่กับที่ แต่มีการเปลี่ยนแปลงเจริญเติบโตอยู่ตลอดเวลา ซึ่งตัวจักรในการเปลี่ยนแปลงนี้ก็ได้แก่แรงงานของนักวิชาการในสาขานั้นๆ ที่มุ่งวิจัยผลิตความรู้ใหม่ๆในวิชาการแต่ละด้านนั่นเอง [...]