ปรัชญาวิเคราะห์กับปรัชญาภาคพื้นทวีปยุโรป

ความจริงผมไม่ค่อยอยากพูดเรื่องความแตกต่างระหว่างปรัชญาวิเคราะห์กับปรัชญาภาคพื้นทวีป (ยุโรป) มากนัก เพราะปัจจุบันนี้นักปรัชญาไม่ค่อยแบ่งอะไรแบบนี้กันแล้ว แต่เนื่องจากยังมีหลายคนคิดว่า ความแตกต่างนี้ยังเป็นเรื่องสำคัญอยู่ ก็เลยคิดว่าอาจจะต้องพูดเรื่องนี้บ้าง
สำหรับคนที่เพิ่งเข้ามาสนใจปรัชญาตะวันตกในปัจจุบัน คำว่า “ปรัชญาวิเคราะห์” หรือ analytic philosophy จะใช้หมายถึงปรัชญาที่ทำกันในประเทศที่พูดภาษาอังกฤษ ได้แก่สหราชอาณาจักร สหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ และแคนาดา ส่วน “ปรัชญาภาคพื้นทวีป” หรือ continental philosophy หมายถึงปรัชญาที่ทำกันโดยมากในภาคพื้นทวีปยุโรป คือที่พูดภาษาอื่นๆยกเว้นภาษาอังกฤษ คือฝรั่งเศส เยอรมัน อิตาลี สเปเป็นหลัก นอกจากนี้ประเทศในกลุ่มอเมริการใต้ที่พูดภาษาสเปนกับโปรตุเกศก็ถือกันว่า อยู่ในสายของปรัชญาภาคพื้นทวีปนี้ด้วย
การแบ่งแบบพื้นๆตรงนี้เริ่มแรกนี้ก็มีปัญหาแล้ว เพราะมีหลายประเทศในภาคพื้นทวีปยุโรป ที่ไม่ได้มองตนเองว่าทำปรัชญาอยู่ในสายเดียวกันกับที่มีอยู่ในเยอรมันหรือฝรั่งเศส เป็นที่รับรู้กันโดยทั่วไปว่า ประเทศนอรเวย์ สวีเดน ฟินแลนด์ กับเดนมาร์ก อยู่ในสายเดียวกันกับปรัชญาในประเทศที่พูดภาษาอังกฤษ ส่วนปรัชญาของประเทศรัสเซียนั้นมีปัญหาหนักยิ่งขึ้นไปอีก เพราะไม่รู้ว่าจะจัดให้อยู่กับกลุ่ม continental หรือ analytic ดี เพราะดูจะไม่ใช่ทั้งคู่ ที่หนักไปกว่านั้น คือปรัชญารัสเซียไม่รู้ว่าจะเป็นปรัชญาตะวันตกหรือปรัชญาตะวันออกดี!
(นอกจากนี้ก็มีปรัชญาของประเทศในยุโรปตะวันออก เช่นของโปแลนด์ เชค เซอร์เบีย โครเอเชีย โรเมเนีย ส่วนใหญ่พวกนี้ก็มักจะจัดให้อยู่กลุ่มเดียวกับปรัชญาของเยอรมันหรืออิตาลี คือปรัชญาภาคพื้นทวีป)
ตัวอย่างของนักปรัชญาภาคพื้นทวีปยุโรป [...]

Read Full Post »

ปรัชญาภาษาศึกษาอะไร?

นิสิตที่เรียนวิชาปรัชญาคงทราบกันแล้วว่า ปรัชญาเป็นวิชาที่ศึกษาความจริงแก่นแท้ของสรรพสิ่ง และเป็นวิชาการเริ่มแรกของมนุษย์ เมื่อมนุษย์เริ่มรู้จักคิดค้นอย่างเป็นระบบ ในโลกโบราณปรัชญากับวิทยาศาสตร์ยังไม่แยกออกจากกัน การศึกษาปรากฏการณ์ธรรมชาติ เช่น ฟ้าร้องฟ้าแลบ การสืบพันธุ์ของสัตว์และมนุษย์ การเจริญเติบโตของสิ่งมีชีวิต ฯลฯ เป็นงานของนักปรัชญาด้วย โดยเรียกการศึกษาเหล่านี้ว่า “ปรัชญาธรรมชาติ” วิทยาศาสตร์ได้แยกตัวออกจากปรัชญา เมื่อถึงยุคของการปฏิวัติวิทยาศาสตร์ ในคริสตศตวรรษที่สิบเจ็ด ด้วยผลงานของนักวิทยาศาสตร์ เช่น กาลิเลโอ เคปเลอร์ โคเปอร์นิคัส และนิวตัน ฟิสิกส์กับดาราศาสตร์แยกตัวออกมาก่อน ตามมาด้วยเคมี ชีววิทยา และจิตวิทยา (จนถึงปัจจุบันนี้ตรรกวิทยาก็กำลังแยกตัวออกมา โดยนักตรรกวิทยาปัจจุบันกำลังทำงานอย่างใกล้ชิด กับนักคอมพิวเตอร์ศาสตร์ ปรัชญาจิตก็กำลังจะแยกออกมาเหมือนกัน โดยไปรวมอยู่กับ “cognitive science” ซึ่งยังไม่มีศัพท์บัญญัติภาษาไทย)
อย่างไรก็ตาม เมื่อประมาณหนึ่งร้อยปีมานี้ นักปรัชญาในโลกตะวันตกได้เล็งเห็นว่า ปัญหาปรัชญาต่างๆนั้นแท้จริงแล้วเป็นปัญหาของภาษาและความหมาย และการวิเคราะห์เพื่อแก้ปัญหาปรัชญา ก็กลายเป็นการวิเคราะห์ความหมายของถ้อยคำที่ใช้ในตัวปัญหานั้นๆ การเปลี่ยนแปลงมุมมองเช่นนี้ เป็นจุดกำเนิดของการศึกษาปรัชญา แบบที่เรียกว่า “ปรัชญาวิเคราะห์” หรือ analytic philosophy นักปรัชญาเช่น เฟรเก ชาวเยอรมัน พบว่าการแก้ปัญหาปรัชญาให้ถูกจุดนั้น จำเป็นจะต้องเข้าใจถึงกลไกการทำงานของภาษา ซึ่งรวมถึงกลไกหรือวิธีการที่ภาษาสื่อสารได้ และภาษาสามารถใช้เพื่อระบุถึงสิ่งต่างๆในโลกได้ นอกจากเฟรเกก็มีนักปรัชญาอย่างเช่น [...]

Read Full Post »