การเดินตามกฎ

อีกเรื่องหนึ่งที่เป็นเรื่องสำคัญในปรัชญาของวิตเกนสไตน์ได้แก่เรื่อง “การเดินตามกฎ” หรือ rule following อันที่จริงเรื่องนี้จะว่าเป็นเรื่องของวิตเกนสไตน์โดยตรงก็ไม่ถูกนัก เพราะผู้ที่นำเอาเรื่องนี้มาขยายหรือมานำเสนอจนเป็นที่สนใจกัน ไม่ใช่ตัววิตเกนสไตน์ แต่เป็นคริปคี ดังนั้น จึงมีคนบอกว่าแนวคิดนี้ไม่ใช่ของวิตเกนสไตน์ แต่น่าจะเป็นของ “คริปเคนสไตน์” มากกว่า
เนื้อหาหลักๆของเรื่องการเดินตามกฎก็คือว่า วิตเกนสไตน์ (หรือคริปเคนสไตน์) เสนอว่า การที่เราทำอะไรตามกฎที่มีการวางไว้ก่อนนั้น จะถือได้ว่าเป็นการ “เดินตามกฎ” ได้แม้ว่ากฎที่เดินตามนั้นอาจจะมีมากมายจนนับไม่ถ้วน ซึ่งแต่ละกฏก็ให้ผลออกมาตรงกันในเชิงประจักษ์ทั้งสิ้น กล่าวถือ สมมติว่าเรามีกฎอยู่สองกฎ ได้แก่ L1 กับ L2 ซึ่งสองกฎนี้มีเนื้อหาต่างกัน (คือเป็นคนละกฎ) แต่หากในระดับที่ไม่สามารถจะแยกแยะความแตกต่างนี้ในเชิงประจักษ์ได้ (กล่าวคือไม่ว่าจะใช้ประสาทสัมผัสอย่างไร ก็มองหาความแตกต่างนี้ไม่พบ) ก็จะต้องสรุปว่า การเดินตามกฏนี้เป็นการเดินตามทั้ง L1 และ L2 ได้ทั้งคู่ และเมื่อเป็นเช่นนี้ ก็ไม่จำเป็นว่าต้องเป็นเพียง L1 กับ L2 แต่จะเป็นกฎอะไรก็ได้ เพียงแต่ให้ผลเชิงประจักษ์ตรงกัน
ตัวอย่างเช่น ในคณิตศาสตร์เรามีฟังก์ชั่นอยู่หนึ่งฟังก์ชั่น ได้แก่ฟังก์ชั่น “บวก” ซึ่งมีความหมายดังนี้
L1: สำหรับจำนวนใดๆ m และ n ฟังก์ชั่นบวก(m, [...]

Read Full Post »

การบรรยาย 19 มิถุนายน

ไฟล์เสียงการบรรยายของ อ. โสรัจจ์ วันที่ 19 มิถุนายน เรื่อง “ความหมายของวิสามานยนาม” ฟังได้ที่นี่

Read Full Post »

เกี่ยวเนื่องจาก “พระอภัยมณี”

สืบเนื่องจากโพสที่แล้วที่ว่าด้วยพระอภัยมณี นักปรัชญาภาษาจะเรียกปัญหานี้ว่า “ปัญหาเรื่องชื่อลอย” เราเรียกชื่อเฉพาะที่ไม่มีเจ้าของชื่อ (เช่น “พระอภัยมณี” หรือ “ขุนช้าง”) ว่า “ชื่อลอย” หรือ empty names ในภาษาอังกฤษ
ในทฤษฎีแบบของรัสเซลหรือเฟรเก ชื่อได้แก่คำย่อจากคำบรรยายเจาะจงตัว เมื่อเป็นเช่นนี้ “พระอภัยมณี” ก็ได้แก่ “พ่อของสินสมุทรกับสุดสาคร” “สามีของนางผีเสื้อสมุทรกับนางเงือก” “พี่ชายคนเดียวของศรีสุวรรณ” ฯลฯ นอกจากนี้ก็มีคำบรรยายเช่น “ตัวละครเอกในนิยายคำกลอนที่ยาวที่สุดในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น” ซึ่งระบุถึงพระอภัยมณี แต่ไม่ได้อยู่ในบริบทของเนื้อเรื่อง แต่ไม่ว่าจะอย่างไรก็ตาม ชื่อ “พระอภัยมณี” ก็มีความหมาย ซึ่งได้แก่คำบรรยายเหล่านี้ ถึงแม้ว่าจะไม่มีตัวพระอภัยให้ระบุเลยก็ตาม
อย่างไรก็ตาม ในทฤษฎีของคริบคี เรื่องนี้มีปัญหา เพราะคริปคีถือว่าวิสามานยนาม มีความหมาย ซึ่งได้แก่ตัวบุคคลหรือวัตถุที่วิสามานยนามนั้นเป็นชื่อของสิ่งนั้น และที่สำคัญก็คือ ต้องสามารถสืบสาวไปหาต้นตออันได้แก่ตัวบุคคลนั้นได้ โดยผ่านทางกระบวนการของการเรียกชื่อ แต่เนื่องจากพระอภัยมณีไม่มีตัวให้เรียกชื่อ ดังนั้นกระบวนการเรียกชื่อนี้จะสืบสาวไปได้ถึงใคร?
ทางออกหนึ่งก็คือ สืบไปถึงตัวนิยายที่เป็นเล่มๆ แต่ปัญหาก็คือว่า พระอภัยมณีไม่ได้มีคุณสมบัติเป็นเล่มๆ แต่มีคุณสมบัติคือมีสองแขน สองขา รูปงาม เป่าปี่เก่ง ไม่ได้มีคุณสมบัติอย่างที่หนังสือมี เช่น ประกอบด้วยกระดาษเป็นใบๆ พลิกอ่านได้ มีน้ำหมึกเปื้อนอยู่เต้มไปหมด ฯลฯ [...]

Read Full Post »

ปัญหาที่เป็นไปได้ของทฤษฎีชี้แข็ง

ปัญหาที่เป็นไปได้ของทฤษฎีชี้แข็ง
ปัญหาของทฤษฎีชี้แข็งคือ ถ้าสอง substance s1 กับ s2 มีชุดของคุณสมบัติเดียวกัน (อาจเรียกชุดของคุณสมบัตินี้ว่า ค1) โดยที่ s1 อยู่ในโลกที่เป็นไปได้โลกหนึ่ง ส่วน s2 อยู่ในโลกที่เป็นไปได้อีกโลกหนึ่ง เมื่อผู้พูด ก. พูดถึง s ที่มีคุณสมบัติ ค1 เขาจะหมายถึง s1 แต่เมื่อผู้ฟัง ข. ฟังแล้วกลับเข้าใจว่าหมายถึง s2 หรือ ข. อาจเข้าใจว่า ก. หมายถึง s1 ก็ได้ ปัญหาอยู่ตรงที่ ก. ไม่มีทางจะรู้ได้ว่า ข. จะเข้าใจตรงกันกับตนหรือไม่ หรือ ข. กำลังเข้าใจถึง s1 หรือ s2 กันแน่ ในขณะเดียวกัน ข. ก็ไม่มีทางรู้ได้ว่า เมื่อ ก. พูดถึง s ที่มีคุณสมบัติ ค1 [...]

Read Full Post »