เรื่องวุ่นๆ ของความหมาย

เรื่องความหมายในแง่ที่เป็นความหมายของสิ่งที่เป็ยอย่างๆ หรือเป็นเฉพาะตัว ทำให้ผมนึกย้อนไปถึงปรัชญากรีกยุค pre-socratic ซึ่งฟังแล้วอาจจะดูห่างไกลจากปรัชญาภาษาที่เราเรียนกันหรือเปล่า แต่ผมคิดว่าอยากจะพูดไว้เพราะผมคิดว่านาสนใจดี

ซึ่งมันเกี่ยวกับคำว่า ความหมาย ที่ใช้อธิบายอะไรเป็นอย่างๆ อย่าเช่นในบทที่ 3เกี่ยวกับ Definite Description ซึ่งเป็นคำบรรยายเจาะจงตัว ในด้านที่ใช้ความหมายหลายๆคาวมหมายมาบรรยายสิ่ง 1 สิ่งอาจจะฟังดูไม่ยากเพราะ สิ่ง 1 สิ่งอาจจะมีหลายๆ part ที่เราสามารถชี้ความหมายรวมๆกันเจาะจงไปถึงสิ่งหนึ่งสิ่งได้ ดังเช่นตัวอย่างนิสิตจุฬา ปริญญาโท ภาควิชาปรัชญา จบจากศิลปากรและเป็นผู้หญิง ที่อ.ได้ยกตัวอย่างในคลาสซึ่งเจาะจงไปถึงสิ่งหนึ่งสิ่งเป็นสิ่งเดียวกัน แบบนี้ไม่น่ามีปัญหาเท่าไหร่และไม่น่ายาก

แต่ในอีกทางหนึ่ง คำหนึ่งคำ หรืออาจพูดได้ว่า ความหมาย 1 อย่าง จะมีความหมายบ่งถึงสิ่งหลายสิ่งหรือเปล่า ก่อนอื่นผมจะยกตัวอย่างถึงสิ่งที่ ไม่ใช่แบบที่ผมกำลังจะกล่าว คือถามว่า definite description ทำไมต้องใช้ตั้งหลายความหมาย เช่น 1.นิสิตจุฬา 2.ปริญญาโท(นิตสิตปริญญาโท) 3.ภาควิชาปรัชญา 4.(นิสิต)ที่จบจากศิลปากร เป็นต้น มาบรรยายถึงสิ่ง 1 สิ่ง ถ้าเราพูดแค่ “นิสิตจุฬา” มันทำให้เกิดความสำสนเพราะไม่รู้หมายถึงใคร พูดถึง “นิสิตปริญญาโท” เฉยๆก็ไม่รู้หมายถึงใคร หรืออย่างอื่นๆเช่น พูดว่า “แปรงลบกระดาน” มันก็มีตั้งเยอะ แบบนี้ฟังดูใกล้เคียงว่าคำ 1 คำมีหลายความหมายหรือเปล่า ก็ตอบว่าไม่ใช่ แปรงลบกระดานก็คือแปรงลบกระดานนั่นแหละ ถ้าพูดว่า “แปรงลบกระดาน” มันก็หมายถึง แปรงลบกระดานอันใดอันหนึ่ง จะเป็นคนละอันก็ยังเป็นแปรงลบกระดานไม่ต่างกันแค่เป็นคนละอัน สรุปว่ามันไม่ได้มีหลายความหมายใน1 คำและไม่ใช่สิ่งที่ผมจะพูดถึง

กลับมาที่ปัญหาของ คำ 1 คำที่อาจมีความหมายมากกว่า 1 อย่าง ซึ่งในปัจจุบันเราไม่มีปัญหา เราคุ้นเคยกับคำแบบนี้ดี เช่นภาษาอังกฤษคำว่า to “be” เวลาเราพูดว่า The bag is. เราเข้าใจว่าหมายถึงมีกระเป๋าอยู่ แต่เวลาเราพูดว่า The bag is black. ดูเหมือนว่ามันจะพูดกันคนละเรื่องเพราะอย่างหลังเราเพียงแต่บอกว่า กระเป๋ามีสีดำ (ไม่ได้ระบุว่ากระเป๋าไหน อาจจะกระเป๋าของเรา กระเป๋าของใคร หรือกระเป๋าที่อยู่ตรงหน้า) นอกจากนี้ยังมีการใช้ในทางอื่นๆเช่น This bag is Prof. Soraj’s bag. คือเราบอกว่านี่คือกระเป๋าของ อ.โสรัจจ์ วิธีใช้ในปัจจุบันมันไม่แปลก แต่อย่างที่เรารู้ เพื่อนนิสิตหลายคนเรียนปรัชญามาคงรู้ว่าคำว่า to be คำนี้ หรือ being นี้มีปัญหามาก

ปัญหาของความหมายของมันที่ผมจะพุดถึงคือปัญญาในยุคปรัชญาของ Parmenides ซึ่งสอนลูกศิษย์ว่า Primary substance ของโลกคือ Being หรือคือการมีอยู่ ปรัชญานี้ค่อนข้างเถียงโดยตรงกับปรัชญาของ Heraclitus ซึ่งเชื่อใน ความเปลี่ยนแปลง หรือ Motion (ผมขอละรายละเอียดส่วนนี้ไว้ในฐานที่เข้าใจ) แต่ Parmenides ไม่เชื่ออย่างนั้น

ปัญหานี้เกิดจากวัฒนธรรมกรีกสมัยโบราณที่พัฒนาการทางภาษายังไม่เท่ากับพวกเราในยุคนี้ สมัยกันมันเข้าใจยากที่คำว่า to be หรือการมอยู่นั้น(the existence) จะมีมากกว่า1ความหมาย หรือเปลี่ยนไปเสมอแบบที่ Heraclitus ประกาศ สำหรับ Parmenides นั้นแก่นแท้ของโลกคือการมีอยู่ คือ Being ซึ่งเป็น Being ที่ครอบคลุมไปทั้งจักรวาล และครอบโลกของเราไว้อยู่ด้วย การที่ Heraclitusบอกว่าโลกเปลี่ยนแปลง ไฟเปลี่ยนเป็นลม เป็นน้ำ เป็นดิน มันพิลึก ไฟอย่างเดียวมีหลายอย่างไม่ได้

ทำไมเรื่องนี้จึงเกี่ยวกับตรงที่ว่า คำ 1 คำ มีได้แค่ 1 ความหมาย จะมีหลายความหมายไม่ได้ เพราะสำหรับภาษากรีกตามยุคของ Parmenides สิ่งที่ Being มันก็ยัง Being อยู่เท่านั้น การไปพูดแบบ Heraclitus ว่ามันเปลี่ยนเสมอนั้นไม่ได้ โดยจังหวะของการเปลี่ยนที่ผมคิดว่าเป็นความเข้าใจของ Parmenides มันคือเวลาสิ่งหนึ่งจะเปลี่ยนไป มันต้องมีจังหวะของ ช่วงที่ไม่มีเข้ามาก่อน สำหรับ Heraclitus ทุกอย่างเปลี่ยนแปลงเสมอ น้ำในแม่น้ำไหลไปเรื่อยๆเราไม่มีทางย่ำลงไปในแม่น้ำสายเดิมได้เพราะแม่น้ำสายที่เราย่ำไปเมื่อกี๊นี้มันไหลไปแล้ว ตัวเราเองก็เช่นกันร่างกายเราวินาทีนี้ ก็เป็นคนละร่างกายกับเมื่อสักครู่เพราะตอนนี้แก่กว่าเมื่อกี๊แล้ว ผ่านไป1ปีอวัยวะบางอย่างก็เสื่อมลงจริงๆแล้วมันเปลี่ยนไปเป็นคนละอย่าง เราในตอนเด็กก็เป็นอีกคนกับในตอนนี้ เป็นต้น แต่สำหรับ Parmenides มันเป็นไปไม่ได้ Parmenides ไม่ได้ตระหนักถึงลักษณะของ Becoming สำหรับ Parmenides แล้วสิ่งที่มีอยู่มันก็มีอยู่ไม่ว่ามันจะเปลี่ยนแปลงอย่างไรความเปลี่ยนแปลงนั้นเป็นเพียงปรากฏการณ์

ต้นไม้ต้นหนึ่งตอนมันงอกมันก็ดูเขียวสด พอมันโตต้นมันก็ใหญ่และเขียวสดมากขึ้น ต่อทว่ามันแก่เหี่ยวลงมันก็คือต้นไม้ต้นเดิม และต่อให้มันตายหายไปแล้ว เวลาเราพูดถึงต้นไม้ต้นนี้ มันก็ยังคือต้นไม้ต้นนี้อยู่ นี่คือ Being ที่แทรกซึมอยู่ในต้นไม้ต้นนี้ มันไม่ใช่แค่ความเป็นต้นไม้ต้นนี้ แต่มันคือการมีอยู่ไม่เปลี่ยนแปลง ต้นไม้ต้นนี้มีอยู่ไม่เปลี่ยนแปลงเพราะมันคือต้นไม้ต้นนี้

ดูเหมือน Being ในสมัยนั้นและที่ผมคิดว่าเป็นความคิดของ Parmenides คือ การมีอยู่มันเป็น predicate หนึ่งของสิ่งต่างๆ และมันมีอยู่เสมอไม่มีตอนที่ “ไม่มี” เวลาผมเดินจากพิกัด A ไป B ถ้าอธิบายแบบ Heraclitus สำหรับ Parmenides แล้วใช้ไม่ได้ ผมเดิมที่อยู่ในพิกัด A เมื่อสักครู่ ตอนนี้มาอยู่ที่พิกัด B แสดงว่าผมที่ พิกัด A หายไป แล้วหายไปไหน แล้วที่พิกัด B ตอนแรกไม่มีผมอยู่ เป็น nothing เป็น void แต่ตอนนี้มีผมอยู่ที่พิกัด B แล้วผมมาจากไหน (อย่าลืมว่าไม่มีการมอง Becoming) มันเป็นปัญหาของคำ เป็นปัญหาของความหมาย ตรงที่เป็น nothing มันไม่มีอะไรเลยแล้วอยู่ๆมันเป็น things ได้อย่างไร มันมีผมขึ้นมาที่พิกัด B ได้อย่างไร ผมที่พิกัด A หายไปไหน ดังนั้นผมต้อง Being อยู่เสมอไม่มีแตกดับ ไม่มีการเปลี่ยนแปลง การเปลี่ยนแปลงแบบ Heraclitus เป็นไปไม่ได้ Being ของผมเปลี่ยนแปลงไม่ได้ Being ของ things หรือสิ่งต่างๆในโลกเปลี่ยนแปลงไม่ได้ Being มันคือการคงอยู่การมีอยู่ไม่สูญสลายเท่านั้น

จะเห็นว่าการถกเถียงในสมัยก่อนปัญหาส่วนหนึ่งมาจากการเข้าใจผิด หรือการให้ความหมายไม่ตรงกัน สิ่งที่ผมอยากจะสรุปคือ เรื่องของความหมาย และการเข้าใจความหมาย ดังปรัชญาภาษาตรงนี้เป็นเรื่องที่สำคัญมาก บางที อาจารย์อ่าน paper นิสิตก็อาจจะเข้าใจไปคนละความหมายกับที่นิสิตต้องการสื่อ การถกเถียงกันเรื่องความหมายและหาข้อสรุปของความหมาย โดยเฉพาะคำแปลกๆ หรือคำที่มีมากกว่า 1 ความหมาย หรือการตีความความหมายโดยปรัชญาภาษาจึงเป็นสิ่งสำคัญ