มูลเหตุจูงใจของการเรียนปรัชญา

ผมรู้สึกดีใจทุกครั้งที่เห็นคนมาเรียนปรัชญา นั่นแสดงว่าเขาเห็นความสำคัญของการคิด และการหาความหมายให้แก่ชีวิต ไม่ว่าแนวคิดเกี่ยวกับปรัชญา หรือการหาคำตอบให้แก่ปัญหาปรัชญา หรือแม้แต่การกำหนดว่าอะไรเป็นหรือไม่เป็นปัญหาปรัชญาจะเปลี่ยนไปอย่างไร แต่อย่างหนึ่งที่ไม่เคยเปลี่ยนได้แก่ มูลเหตุจูงใจที่ดึงดูดผู้คนมาสู่ปรัชญา เหตุจูงใจนี้ก็ได้แก่ ความต้องการที่จะพบกับคำตอบนั่นเอง

การมีความต้องการค้นหาและค้นพบคำตอบ จะต้องมีการสำนึกว่ามีปัญหามาก่อน หากคุณมองไม่เห็นว่ามีปัญหาอะไร คุณก็ย่อมมองไม่เห็นว่า จะต้องหาคำตอบไปทำไม ทีนี้ เมื่อมาเรียนวิชาปรัชญาในมหาวิทยาลัย สิ่งหนึ่งที่เกิดขึ้นก็คือว่า เรามาเรียนความคิดของคนเป็นจำนวนมาก แต่เราต้องไม่ลืมว่า นั่นเป็นคำตอบที่มีคนเคยคิด เคยเสนอไว้เท่านั้น ที่สำคัญกว่าก็คือ แล้วตัวเราเองคิดอย่างไร หากไม่มีตรงนี้ การเรียนปรัชญาก็จะไม่ต่างอะไรจากการท่องจำ แล้วก็เลียนแบบความคิดของคนอื่นๆเท่านั้น

ทั้งนี้มิได้หมายความว่า การเรียนความคิดกับคำตอบของคนอื่นๆไม่สำคัญ เรายังต้องเรียนความคิดของนักปรัชญาเช่นเพลโตกับอริสโตเติล กับคนอื่นๆอยู่ แต่นั่นเป็นเพียงบันไดว่า เรื่องนี้มีคนเคยคิดไว้อย่างไรเท่านั้น และที่สำคัญมากๆก็คือว่า เรามองเห็น แรงจูงใจ ที่ทำให้เพลโตหรืออริสโตเติล หรือนักปรัชญาคนอื่นๆ คิดหาคำตอบอันเป็นระบบของเขาขึ้นมา

แรงจูงใจนี้ก็คือ ความปรารถนาจะหาคำตอบว่า “แล้วจริงๆมันเป็นอย่างไร?” นี่คือหัวใจ แรงจูงใจของการเรียน การคิดค้นปรัชญา เราต้องการหาว่า ในความเป็นจริงเรื่องราวมันเป็นอย่างไร มันมีความหมายอย่างไร เวลาเรียนปรัชญา เรามักพบกับความคิดของใครต่อใคร แต่ถ้าหากว่าเราไม่สนใจว่า ที่นักปรัชญาคนอื่นๆพูดมา เสนอมานั้น เป็นความจริงหรือไม่ เราก็ไม่อาจเรียกตนเองได้ว่าเป็นนักศึกษาปรัชญาได้เลย การตอบว่า “จริงๆแล้วมันเป็นอย่างไร?” ก็คือว่า นักปรัชญาเป็นผู้แสวงหาความจริง ไม่มีอะไรนอกจากความจริง ไม่ใช่ชื่อเสียง หรือการพูดวกไปวนมาให้คนงง ไม่ใช่การสรุปว่าคนนู้นคิดอย่างนั้น คนนั้นคิดอย่างนี้ แต่เราต้องเข้าใจความหมายของปัญหา แล้วสงสัยว่าจริงๆแล้วคำตอบมันเป็นอย่างไรแน่